We staren samen naar een eeuwenoud graf op de Portugees-Joodse begraafplaats Beth Haim. Ik voel een sterke bijzondere verbondenheid. En hoewel wij elkaar nog maar kort kennen is ons contact direct vertrouwd. Het is eind oktober en inmiddels kouder aan het worden in Amsterdam. Maar zijn bijzondere verhalen laten mij afdwalen naar Spanje, Marokko en de Middellandse Zee.
Zijn naam is Abraham (Bram) Palache. Hij is geboren in Amsterdam in 1952. De Joodse Pallache familie is afkomstig uit al-Andalus, Islamitisch Spanje, waar ze als rabbijnen dienden in Córdoba. Na de Christelijke Reconquista in 1492 vluchtte de Pallache naar Fez, Marokko. Ze werden beroemde rabbijnen, diplomaten en agenten voor de Marokkaanse sultan.
In 1608 werden Abraham’s wereldberoemde voorouders, Samuel en Joseph Pallache, als diplomaten naar de Nederlandse Republiek gezonden om een gemeenschappelijke alliantie tegen Spanje te bespreken. In 1610 tekenden zij het eerste officiële verdrag tussen Holland en Marokko. Een Europees land en een Moslimnatie. In 1616 stierf Samuel in Den Haag en werd begraven op de Portugees-Joodse begraafplaats Beth Haim in Ouderkerk aan de Amstel. En daar is de herinnering aan Pallache levend gebleven. Er zitten ongeveer twintig generaties tussen Samuel Pallache en Abraham Palache.
Door de eeuwen heen zijn de Sefardische families in Amsterdam onderling met elkaar blijven trouwen. De Pallache huwden met de families Mendes Da Costa, De Pinto en Lopes Suasso en zij waren allen aan elkaar gerelateerd. De moeder van Abraham kwam uit de familie Acathan en ook zij had Portugese grootouders. Deze traditie bleef lang in stand binnen de Portugese natie van Amsterdam. Men trouwde vaak binnen de groep en dit bepaalde mede de identiteit. Tegelijkertijd bestond er onderling vaak een scheiding tussen de Sefardische elite en het gewone volk.
In zijn opvoeding heeft Abraham de bijzondere familiegeschiedenis meegekregen vanuit de glanzende verhalen die werden verteld binnen zijn familie. De aankomst van de Pallache vanuit Marokko, hun functie als diplomaten. De Pallache behoorden hier eeuwenlang tot de elite en zijn moeder had, nog meer dan zijn vader, iets aristocratisch in haar genen. Ze was zich duidelijk bewust van haar identiteit. Abraham heeft in zijn gedrag een zekere rudimentaire deftigheid en waardigheid van zijn voorouders overgenomen. Sefardische Joden noemen dat gravidade in het Portugees.
Na 1492 verlaten grote aantallen Sefardische Joden Spanje en Portugal. Ze emigreren onder meer naar Noord-Afrika, Italië en het Ottomaanse Rijk om daar een nieuw bestaan op te bouwen. Aan het einde van de 16de eeuw komen er grotere groepen Sefardim naar het tolerantere Holland toe op de vlucht voor de Inquisitie. Velen wisten toen ze hier aankwamen nog nauwelijks wat de Joodse religie inhield. Maar ze namen handelscontacten mee uit landen rond de Middellandse Zee. Amsterdam groeit uit tot een belangrijk Sefardisch Joods centrum. Tijdens de 17de eeuw spelen ze een belangrijke rol in het culturele leven en leveren een belangrijke bijdrage aan de Amsterdamse Gouden Eeuw. Een tijd waarin handelaren en kooplieden nog rijker en machtiger werden. Deze glorie wordt medebepaald door de bovenlaag van de Portugese elite. Pas in de 18de en 19de eeuw verliezen zij deze speciale status.
Op de Portugees-Joodse begraafplaats Beth Haim heeft Abraham hetzelfde gevoel als bij de (binnen)plaats van de Portugese Synagoge van Amsterdam – de Esnoga. Hier waant hij zich een met de geschiedenis en met de mensen uit de eeuwen hiervoor. Een continuïteit tussen het verleden en het heden.
“Samuel Pallache kon zich tijdens de bloeiende 17de eeuw als een kameleon bewegen tussen verschillende talen, culturen, landen en religies. Hij kon gemakkelijk wisselende identiteiten aannemen en zich altijd aanpassen aan zijn leefomstandigheden. Dit is ongelofelijk herkenbaar met mijn eigen persoonlijkheid. Wat Samuel Pallache destijds deed gaat ook mij heel gemakkelijk af. Wat dat dan precies is weet ik niet. Het zit in mijn genen als Palache, reiziger en wereldburger. In Spanje heb ik Sevilla en Granada bezocht. Fez en Marrakech heb ik bezocht in Marokko. Joden en Moslims leefden eeuwenlang samen, dat is nooit een probleem geweest”.
– Abraham Palache
In 2014 verscheen Samuel Pallache: Koopman, kaper en diplomaat tussen Marrakesh en Amsterdam. Dit boek van de professoren Gerard Wiegers en Mercedes García-Arenal reconstrueert het veelbewogen leven van Samuel Pallache.
0